Prof. Dr. Hasan Şahin KIZILCIK

Türkçe konuşurken veya yazarken sıklıkla yaptığımız bir çatı yanlışını dile getirmekte yarar var. Bu yanlış, söylene söylene yadırganmaz oldu. Ancak duyarlı kulaklar ve gözler için oldukça kötü bir duygu vermeyi sürdürüyor. Nedir bu yanlış? Edilgenlik eklerinin kimileyin iki kez kullanılması. Bilindiği gibi, edilgenlik eki ya -n ekidir ya da -(ı)l ekidir. Bu iki ekten biri kullanılır. Ancak ikisi birden kullanılmaz. Bu iki ekin birden kullanılması yanlıştır. Örneklerle daha iyi anlaşılacaktır.

Birinci örnek:

* O, bana "İyi günler." dedi. ETKEN
* Bana "İyi günler." dendi. DOĞRU EDİLGEN
* Bana "İyi günler." denildi. YANLIŞ EDİLGEN

İkinci örnek:

* Bu yemeği çok yiyoruz. ETKEN
* Bu yemek çok yeniyor. DOĞRU EDİLGEN
* Bu yemek çok yeniliyor. YANLIŞ EDİLGEN

Üçüncü örnek:

* Görevliler genel ağımı bağlayamıyor. ETKEN
* Genel ağım bağlanamıyor. DOĞRU EDİLGEN
* Genel ağım bağlanılamıyor. YANLIŞ EDİLGEN

de- eylemi etkendir. den- eylemi ise onun edilgen biçimidir. Ancak denil- diye iki kez edilgen yapılmış bir eylem türedi. Bunun yanlış olduğu ortadadır. Benzer biçimde ye- eyleminin de edilgen biçimi yen- eylemidir. Oysa yenil- diye edilgenlik ekinin iki kez getirilmesiyle edilgen yapılmaya çalışılması yanlıştır. Genellikle ünlüyle biten eylemlerde, eylem -n eki ile edilgen yapılabildiği durumlarda, bu edilgenliği sezemeyen kişiler, bir de -(ı)l ekini getirerek edilgen yapmaya uğraşmakta.

Burada dönüşlü olan eylemler bu konunun dışında tutulmalıdır. Örneğin; yıka- > yıkan-, sev- > sevin-, gör- > görün-, soy- > soyun- gibi dönüşlülük eki olan -n veya -(ı)l ekini alan eylemlerle karıştırmamak gerekir. Dönüşlü eylemlerin, edilgen eyemlerden farklı olarak gerçek öznesi vardır.

Diğer Yazılar

Özlü Söz:

Her piyanist, bestekarın notalarına sadık kalmak zorundadır. Bunları birbirinden ayıran ve kendi tarzlarını belirten tek unsur, o belli belirsiz, çalanın sitilini saptayan, notalar arasındaki kendi koydukları zaman aralıklarıdır. - (Wladimir Horowitz)

Mustafa Kemal ATATÜRK diyor ki:
Deyimimi mazur görünüz: Altı kaval üstü şişhane diye deyimolunabilecek bir giyim, ne ulusaldır ve ne de uluslararasıdır. O haldegiyimsiz bir ulus olur mu arkadaşlar?