KÜLTÜR (EKİN) İLE KANDIRMAK - 06.05.2015
Dr. Hasan Şahin KIZILCIK

Dilimizdeki "bazı dillerden gelen sözcükleri tutalım, diğerlerini atalım" diyenlerin sıklıkla dile getirdiği birkaç söz var... "Doğu kültürü, batı kültürü, İslam kültürü, Hıristiyan kültürü, Uzakdoğu kültürü" vb. Bu terimleri kullananların toplumbilim (sosyoloji) bilgisi yetersizdir ve olmayan terimler uydurmaktadırlar. Açıklayalım...

Kültür kavramı, toplumbilimde dil temelli bir kavramdır. Bir dili konuşan topluluğun kültüründen söz edilebilir. Çünkü kültürün (ekinin) oluşması ve yayılması, ortak payda olarak gelişmesi dil aracılığı ile olur. Dolayısıyla kültürler ulusaldır. Ulusal dillere göre belirlenir. Türk kültürü, Arap kültürü, Çin kültürü, Rus kültürü, İngiliz kültürü, Japon kültürü, vb. gibi terimlerle anlatılırlar.

Söz konusu uydurma kültür kavramları, bilimsel tanımlar değildir. Çünkü herhangi bir inanç, bölge veya yön gibi olgulara ait ortak paydalara kültür denmez, denemez. Buradan da anlaşılacağı gibi, elbette ortak paydalar olabilir. Ancak bir Çin kültürü ile İran kültürünü, Arap kültürünü veya Hint kültürünü bir araya getirip bunlara tümden "Doğu kültürü" denemez. Aynı inancı taşıyanlar için bile bu olanaksızdır. Aradaki ortak paydaların tümüne toplumbilimde "uygarlık" denir. Doğu uygarlığı, batı uygarlığı, Uzakdoğu uygarlığı, İslam uygarlığı, Hıristiyan uygarlığı, vb. denebilir. Ancak bunlara kültür denemez...

Uygarlık, bir kültürün, belirli nitelikleri nedeniyle kendi sınırlarını aşarak diğer kültürleri de etkisi altına alması ve onlarda birtakım ortak paydalar oluşturması ile oluşur. Bir din buna neden olabilir. Nitekim Uzakdoğu uygarlığını oluşturan Budacılık (Budizm), Ortadoğu uygarlığını oluşturan İslam inancı, batı uygarlığını oluşturan ise Hıristiyan inancıdır. Ancak bu aynı inancı taşıyan ve farklı diller konuşan toplumların kültürlerinin ortak olduğu anlamına gelmez. Ortak olan uygarlıktır, kültür değil. Uygarlık da dilden bağımsızdır. Dile bağımlı olan kültürdür. Dolayısıyla, ortak uygarlıkta olmak, dili değiştirmeyi ve diğer dillerden alınan sözcüklerle yozlaştırmayı gerektirmez.

Uygarlık yerine, kimileri bilerek "kültür" sözcüğünü kullanmakta ve algıda "dile yabancı sözcük almanın zorunlu olduğu" gibi bir etki bırakmaya çalışmaktadır. Kimileri ise bilmeden bu tuzağa düşmektedir. Kanmayınız...