|
SÖZCÜK BİRLEŞTİRME - 25.03.2015
Dr. Hasan Şahin KIZILCIK
Herhangi bir dilde iki veya daha çok sözcüğü bir araya getirerek bileşik sözcük yapılmış yabancı sözcükleri yadırgamıyoruz. Örneğin elektron sözcüğü (elek+tron) Yunanca "saman çeken" demektir. Farsçada kehribar (kehr-i bar) yine "saman çeken" demektir. İngilizcede laptop (lap+top) ise "diz üstü" demektir. Bunlar yabancı dillerde oluşturulmuş birleşik adlara birkaç örnek olabilir. Bunlardan yadırgadığımız yok. Yadırgamıyoruz, çünkü anlamıyoruz. Ancak aynı yöntemi Türkçe sözcük türetmek için kullandığımızda yadırgıyoruz. Çünkü anlıyoruz. "Böyle söz mü olur?" diyoruz.
Almanca sözcük birleştirerek birçok terim türetmiştir. Benzer biçimde Fransızca da birçok terimi sözcük birleştirerek türetmiştir. Bu Türkçe için de diğer tüm diller için de bilimsel bir yöntemdir. Başka dillerde doğal olan bu durum, bizim dilimiz için de doğal olmalıdır. Hiçbir Yunan, Alman, Fars, Arap veya Fransız bu durumu kendi dilleri için yadırgamaz. Ancak nedense bizde yadırganır ve alay edilir. Bu yöntemi kullanan dillerden biri olan Fransızca için dilimize de girmiş sözcüklerden birkaç örnek verelim:
şezlong < chaise-long: uzun sandalye
gardrop < guard-robe: elbise koruyucu
sütyen < sou(s)-tien: alttan tutan
hoparlör < haut-parleur: yüksek (sesle) konuşan
hot kutür < haute-couture: yüksek (kalitede) kesim
kalorifer < calorie-fer: kalori (enerji birimi) demir
portföy < port-feuille: kağıt taşıyıcı
robdöşambır < robe de chambre: oda giysisi
jandarma < gens d'armes: silahlı adamlar
milföy < mille feuille: bin yaprak
kürdan < cure dent: diş çöpü
banliyö < ban lieue: yasak bölge (yer)
supangle < soup anglais: İngiliz çorbası
pardesü < par dessus: üstlük
şamyel < chambre a aire: hava odası
külot < cul-otte: kıçlık
şimendifer < Chemin du fer: demiryolu
kaşkol < cache-col: saklama (cache) boyun (col) [collier (kolye):boyunluk]
bisküvi < biscuit: bis: çift cuit: pişmiş/kavrulmuş
Bir örnek daha verelim... Bisiklet sözcüğü, dilimize Fransızcadan girmiştir. Fransızcadaki bicyclette sözcüğü bi+cyclette biçiminde bir birleşik sözcüktür. Buradaki "bi" Yunanca "çift" anlamına gelen sözcüktür. İkinci sözcük olan cyclette ise; teker, halka gibi anlamlara gelir. Kısacası, "çiftteker" demektir. TDK sözlüğünde de çiftteker olarak verilmiştir. Ancak nedense bunu Fransızca söyleyince pek bir havalı görünürken, bazıları Türkçe karşılığı olan çiftteker sözüne burun kıvırır, bu sözcükle dalga geçer. Neden? Çünkü anlamayınca güzel, anlayınca büyüsü bozuluyor. Anlamayalım da, ne dersek diyelim. Bunların derdi bu...
Diğer Yazılar
| 
