Prof. Dr. Hasan Şahin KIZILCIK

"Merhaba" Arapçadır. "Selam" deseniz yine öyle... O yüzden sıkça "Türkçe karşılama (selamlaşma) veya uğurlama (vedalaşma) sözleri yok mu?" diye soruluyor. Olmaz olur mu? Türkler İslam'dan önce de karşılaştıklarında birbirlerine iyi dileklerini sunardı. Bunu başka bir ulustan öğrenmedik. Ancak kimi kendini bilmezler, özellikle İslam'dan önce "Türkler barbardı" savını öne sürebilmek için böyle savları söylüyorlar.

Eski kaynaklarda bu amaçla kullanılan sözcükler vardır. Bunların en yaygını "esen" sözcüğü idi. "Esen" sözcüğü Arapçadaki "salim" ("selam" ile kökteş) sözcüğü ile eş anlamlıdır. Tin ve gövde olarak sağlıklı ve iyi olmayı anlatır. "Esen olmak" ise, "iyi olmak, salim olmak" demektir. Türkler, esenlemek ve esenleşmek sözlerini selamlamak ve selamlaşmak anlamında kullanırdı. Esenlik de Arapçadaki selamet ("selam" ile kökteş) anlamına gelirdi. O dönemde deyimlere bile geçmiştir. Eski kaynaklarda geçen bu tür kimi sözler şöyledir:

alkış ber- (İlk Türkçe Kuran Çevirisi): alkış dua ve övme demektir. Bu da "(Tanrı) övgü versin" anlamına gelir.

esen bol- (Irk Bitig, Divanü Lügatit Türk): salim olmak.

esenle- (Divanü Lügatit Türk, İbnül Mühenna Lügati): selamlamak

esenleş- (Kutadgu Bilig): selamlaşmak

esenlik (İlk Türkçe Kuran Çevirisi): selamet

şi (Divanü Lügatit Türk): "kötülükten uzak olun" demektir. Çin hakanlarını selamlarken kullanılmıştır.

geñlik bolsın (Mukaddimetül Edeb): "genişlik, rahatlık, huzur olsun" anlamında.

Eski kaynaklardan "esen" sözüne kullanımına örnekler:

ol maña esenlédi: o beni selamladı. (Divanı Lugatit Türk)
esende ewek yoq: Esenlikte (selamette) acele olmaz. (Divanı Lugatit Türk)
esen mü sen?: iyi misin? (Divanı Lugatit Türk)
esen tükel bol-: sağ salim olmak (Irk Bitig)

Burada sözü geçen Irk Bitig, 9. yy.'da, Divanı Lugatit Türk, 11. yy'da (1072 dolayında), Kutatgu Bilig, 11. yy'da (1069 dolayında), İlk Türkçe Kuran Çevirisi, 12. yy.'da, İbnül Mühenna Lügati, 14. yy.'da, Mukaddimetül Edeb ise 12. yy.'da yazılmıştır.

Bugün yaygın biçimde kullanılan kimi Türkçe karşılama ve uğurlama sözlerine de bir göz atalım...

iyi günler

günaydın (veya "gününüz aydın olsun")

iyi geceler

uğur(lar) ola

güle güle

esen kalın

görüşmek üzere (görüşürüz)

sağlıcakla kalın
... vb.

Bunların dışında, iyi dilekleri sunma amaçlı birçok Türkçe söz söylenebilir. Bunda bir engel yoktur. Türkçe, geniş bir birikime iyedir.

Diğer Yazılar

Özlü Söz:

Gerçekleri güneşe benzetirler, doğrudur. Gözlerimizi yaralar korkusu ile çok kez bakamayız. - (Cenap Şehabettin)

Mustafa Kemal ATATÜRK diyor ki:
Memleket kesinlikle çağdaş, medeni ve yenilenmiş olacaktır. Bizim için bu, hayat davasıdır. Bütün fedakârlığımızın verimli olması buna bağlıdır.