Prof. Dr. Hasan Şahin KIZILCIK

Basının yapmış olduğu birçok dil yanlışından biri, belirtisiz ad tamlamalarının arasına önad (sıfat) getirmeleridir. Örneğin "Başbakan Eski Yardımcısı" veya "Devlet Eski Bakanı" diyorlar. Oysa bu kullanımlar doğru değildir. Bu ne yazık ki basının bir yanılgısıdır.

Doğrusu nedir? "Eski Başbakan Yardımcısı" ve "Eski Devlet Bakanı" demek gerekir. Belirtisiz ad tamlamalarının arasına önad girmez. Bu kendilerine belirtildiğinde, "o zaman devlet eski gibi oluyor" veya "başbakan eski gibi oluyor" diyorlar. Oysa belirtisiz ad tamlaması bir kalıp biçiminde önüne konan önad ile nitelenir veya belirtili ad tamlaması yapılarak bu yapılabilir. Tamlama yapmanın amacı da budur. Örneğin; "eski kale kapısı" yerine "kale eski kapısı" denmez. "Eski" sözcüğü, kalıp olarak "kale kapısı" tamlamasını niteler. Burada tamlayanı ad tamlaması olan bir önad tamlaması vardır.

Diğer bir seçenel olarak, belirtisiz ad tamlaması yerine, belirtili ad tamlaması kullanılabilir. Belirtili ad tamlamalarında araya önad girebilir. Bunda bir sakınca yoktur. Demeli, onun yerine "kalenin eski kapısı" diyerek belirtili ad tamlaması yapılabilir.

Yeri gelmişken, tamlamalarla ilgili bir konudan daha söz etmekte yarar vardır. Yemek seçkelerinde (menülerinde) sıklıkla karşılaştığımız bir yanlıştan... Yemek adları yazılırken tamlama kurallarına aykırı davranılıyor. Örnek ile daha iyi anlatırız sanırım: "yayla çorba" değil "yayla çorbası", "mercimek çorba" değil "mercimek çorbası", "çoban kavurma" değil "çoban kavurması", "çoban salata" değil "çoban salatası", "Adana kebap" değil "Adana kebabı" ... vb. denmelidir.

Eğer bir yemek adı ad tamlaması biçimindeyse [tamlayan durumundaki sözcük önad (sıfat) değil, ad ise], tamlanan sözcük tamlanan eki almalıdır. Ancak ne yazık ki seçkelerde takısız ad tamlaması olarak kullanılıyor. Bu tür tamlamalar, Türkçenin eski çağlarında özel durumlarda vardı. Artık yoktur. Yemek yapıp satan yerleri işletenler veya aşçılar buna özen göstermelidir.

Diğer Yazılar

Özlü Söz:

Gel dese de bakma cimri aşına, bir fırsat arar da kakar başına. - (Neyzen Tevfik)

Mustafa Kemal ATATÜRK diyor ki:
Memleketimiz tarım memleketidir. Buitibarla halkımızın çoğunluğu çiftçidir, hayvan yetiştiricisidir. Bundan dolayı en büyük kuvveti, kudreti bu sahada gösterebiliriz ve bualanda önemli girişimlerde bulunabiliriz. (1923)