Dil Çalışmalarım

Ana Sayfa >>

Kişisel Bilgiler >>
    Özgeçmiş
    Bilimsel Yayınlar
    Atıflar
    Tasarılar (Projeler)
    Bilimsel Sunuştaylar
    Yönetilen Tezler
    Dersler
    Görevler
    Diğer Yayınlar
    Dil Çalışmalarım
    İletişim

Fizik/Fizik Eğitimi >>
    Fizik Deneyleri
    Kavram Yanılgıları
    Bilimciler
    Nobel Fizik Ödülleri
    Öğeler Çizelgesi
    Biliyor Muydunuz?

Duyurular >>

Diğer >>
    Bilgisayar
    Bilgi Yarışması
    Sormacalar
    Yararlı Bilgiler
    Güncel Bilgiler



Dil Yazılarım

TÜRKÇEYE SIZMIŞ, TÜRKÇE OLMAYAN EKLER - 30.09.2012
Dr. Hasan Şahin KIZILCIK

Bir dilin yabancı dillerden sözcük almasından daha sakıncalı bir durum varsa, yabancı dillerden dilbilgisi kuralları almasıdır. Sözcük türetmede kullanılan yabancı eklerin başka başka dillerdeki köklere gelmesinin yanı sıra, Türkçe köklere de gelerek sözcük oluşturmada kullanılması büyük ölçüde sakıncalıdır. Bazıları birleşik sözcük olmakla birlikte artık ek gibi kullanılır olmuş yapılar durumundadır. Bu eklerle ve sözcüklerle yeni sözcük türetmekten ve türetilmiş olanları kullanmaktan kaçınılmalıdır. Bunlardan en çok kullanılanlara örnek verelim.

  • -ane (Far.): "gibi" anlamı verir. Türkçede "+ça" eki bu eki karşılar.
    Örnekler: dost+ane -> dostane -> arkadaşça (arkadaş+ça)
  • bi- (Far.): "-sUz" anlamı verir.
    Örnekler: bi+çare -> biçare -> çözümsüz (çözüm+sUz), bi+haber -> bihaber -> salıksız (salık+sUz), bi+taraf -> bitaraf -> yansız (yan+sUz)
  • -dar (Far.): Bir işi yapan kişi anlamı verir. Türkçede "-çU, -mAn" eki bu eki karşılar.
    Örnekler: mihman+dar -> mihmandar -> konukçu (konuk+çU), emek+dar -> emektar -> emekçi (emek+çU)
  • -en (Ar.): "ile" anlamı verir. Türkçede "-lA" eki bu eki karşılar.
    Örnekler: aynı+en -> aynen -> aynıyla (aynı+lA)
  • gayri- (Ar.): "olmayan" anlamı verir.
    Örnekler: gayri+müslim -> gayrimüslim -> Müslüman olmayan
  • -hane (Far.): Yer anlamı verir. Türkçede "ev+i" birleşik sözcüğü bu eki karşılar.
    Örnekler: hasta+hane -> hastane -> sayrıevi (sayrı+ev+i)
  • hem- (Far.): Aynılık anlamı verir. Türkçede "-dAş" eki, bu eki karşılar.
    Örnekler: hem+şehir -> hemşehri -> ildeş (il+dAş)
  • -i (Ar.): Nispet ekidir. Türkçedeki "-Al, -sAl, -cUl, -sUl" ekleri bu eki karşılar.
    Örnekler: din+i -> dini -> inançsal (inanç+sAl), hukuk+i -> hukuki -> tüzel (tüze+Al)
  • -ist (Fr.): Bir akımın izleyicisi anlamı verir. Türkçede "-çU" eki bu eki karşılar.
    Örnekler: Kemal+ist -> Kemalist -> Atatürkçü (Atatürk+çU), rasyonal+ist -> rasyonalist -> usçu (us+çU)
  • -izm (Fr.): Bir akım adı yapar. Türkçede "+çU+lUk" eklerinin birleşimi bu eki karşılar.
    Örnekler: Kemal+izm -> Kemalizm -> Atatürkçülük (Atatürk+çU+lUk), rasyonal+izm -> rasyonalizm -> usçuluk (us+çU+lUk)
  • -kar (Far.): Bir işi yapan kişi anlamı verir. Türkçede "-çU, -mAn" eki bu eki karşılar.
    Örnekler: sanat+kar -> sanatkar -> sanatçı (sanat+çU)
  • na- (Far.): Olumsuzluk anlamı verir.
    Örnekler: na+hoş -> nahoş -> hoş olmayan
  • -matik (Fr.): Kendiliğinden olan anlamı verir. Türkçede "-mA+lU" eki karşılar.
    Örnekler: dokun+matik -> dokunmatik -> dokunmalı (dokun+mA+lU)
  • -perest (Far.): Bir işi alışkanlık haline getirmiş kişi anlamı verir. Türkçede "-çU, -mAn" eki bu eki karşılar.
    Örnekler: hayal+perest -> hayalperest -> imgeci (imge+çU)
  • -siyon (Fr.): Türkçede argo kullanımda görülür. Gereksizdir.
    Örnekler: atma+siyon -> atmasyon -> atma
  • -vari (Far.): "gibi" anlamı verir. Türkçede "+çA" eki bu eki karşılar.
    Örnekler: mafya+vari -> mayfyavari -> çetece / çete gibi
  • -zade (Far.): "-gil" anlamı verir.
    Örnekler: koyuncu+zade -> koyuncuzade -> koyuncugil(koyuncu+gil)
  • -zede (Far.): Zarar görmüş kişi anlamı verir. Arapça "mağdur" sözcüğünün anlamını verir. Türkçede "kıygın" denir.
    Örnekler: deprem+zede -> depremzede -> deprem kıygını
  • -loji (Yun.): Bilim dalı yapmada kullanılır. Yunanca "konuşmak" anlamındaki "logia" sözcüğünden gelir ve İngilizcedeki "logic" (mantık) sözcüğünün de köküdür. Türkçede "bilim" denir.
    Örnekler: sosyo+loji -> sosyoloji -> toplumbilim



    Diğer Yazılar

  •  
    Özlü Söz:
    Meyvası çamura düşüyor diye ağaca mı lanet edilir? - (Sami Zan)
    Mustafa Kemal ATATÜRK diyor ki:
    Son senelerde milletimizin fiilen gösterdiği kabiliyet, istidat,idrak,kendi hakkındakötü fikir besleyenlerin ne kadar gafil ve nekadartetkikten uzakgörünüşe düşkün insanlar olduğunu pek güzel ispatetti.Milletimiz haizolduğu özelliklerini ve liyakatini hükûmetinin yeni ismiyle medeniyetdünyasına daha çok kolaylıkla göstermeğe muvaffak olacaktır. Türkiye Cumhuriyeti, cihanda işgal ettiği mevkiye lâyık olduğunu eserleriyle ispat edecektir.


    © Özlük Hakkı/Copyright 2003 Hasan Şahin KIZILCIK
    Öneri: 1024x768 ve üstü