|
OĞUL VE OĞLAN SÖZCÜKLERİ - 16.06.2012
Dr. Hasan Şahin KIZILCIK
Türkçede "oğul" sözcüğü, gerçekte Arapça olan "evlat" sözcüğünün karşılığıdır. Geçmişte, eşeylik (cinsiyet) ayırmadan hem kız hem de erkek çocuklar için kullanılırdı. Geçmişte "kız oğul", "erkek oğul" diye söylenirdi. Oğlan sözü ise, eski Türkçedeki çokluk eki olan -n ekinin oğul sözüne gelmesiyle oluşmuştur. Bu sırada aradaki dar ünlü olan u sesi düşmüştür. Önceden oğullar anlamında kullanılan oğlan sözü, sonradan anlam değiştirmeiş ve ekin yapım ekine dönüşmesi görülmüştür.
Örnek kullanımlar:
Soyadlardaki "...oğlu" biçimindeki (Tahtacıoğlu, Türkoğlu gibi) kullanımlar da aslında eşeylik ayırmadan bir köken bildiren aile adlarıdır.
"Oğlan" sözcüğü gerçekte oğul sözcüğünün çoğul biçimidir. Türkçede çoğul anlam veren "+an" yapım eki (eren, armağan, vb.) vardır. Daha sonra erkek oğullar/çocuklar için kullanılır hale gelmiştir.
Türkçede "oğul vermek" diye bir deyim vardır. Örneğin arıcılıkta, yeni doğan bir dişi arı önderliğinde (kraliçe arı) arılarının bir bölüğünün kovandan ayrılıp ayrı bir kovana gitmesine denir. Burada dişi doğan için kullanılmıştır. Oğul otu (kovan otu da denir) bu nedenle bu adı alır.
"Oğlak" sözcüğü de oğul+ak biçimindedir ve keçi yavrusuna denir. Başak, ufak sözcükleri gibi sözcüklerde bulunan ek ile aynı ek oğul köküne gelmiş ve öyle türemiştir.
"Ayol" sözü, aslında "ay oğul" veya "hay oğul" biçiminde evlada sesleniştir.
Hepimizin bildiği "lan" veya "ulan" biçimindeki kaba sesleniş biçiminin aslı "oğlan" sözcüğüdür.
"Kız oğlan kız" biçimindeki kullanım da "kız oğul" kullanımına benzer. Buradaki oğlan sözcüğü, çocuk anlamı verir ve kızın yaşının evlenmek için küçük olduğu vurgusunu yapar.
Eskiden "evlatlık" yerine "yad oğul" denirdi. Buradaki yad sözcüğü, yabancı anlamına gelir. Oğul ise burada da Arapça olan evlat yerine kullanılmıştır ve eşeylik ayrımı yoktur.
Diğer Yazılar
|
